Trong ngành An toàn vệ sinh lao động, có một thống kê đáng báo động thường bị bỏ qua: tỷ lệ tai nạn lao động ở những nhân sự thâm niên (trên 5 năm kinh nghiệm) đôi khi cao ngang ngửa, thậm chí nghiêm trọng hơn so với nhân viên mới học việc. Tại sao những người am hiểu quy trình nhất, kỹ năng thành thạo nhất lại là nạn nhân của những sự cố đáng tiếc? Câu trả lời nằm ở một cái bẫy tâm lý nguy hiểm mang tên: Sự chủ quan của người trong nghề.

Cái bẫy của cơ chế “Lái tự động” (Auto-pilot)

Khi một người lao động làm đi làm lại một công việc hàng nghìn lần, não bộ của họ sẽ hình thành các đường mòn thần kinh. Công việc trở thành bản năng. Lúc này, não chuyển sang chế độ “lái tự động” để tiết kiệm năng lượng.

Người “quen việc” thường thao tác mà không cần suy nghĩ nhiều. Chính sự thành thạo này khiến sự cảnh giác tự nhiên bị tắt đi. Họ không còn nhìn thấy các mối nguy tiềm ẩn vì họ đã thấy khung cảnh đó mỗi ngày. Đối với người mới, một chiếc máy đang chạy là mối nguy hiểm cần dè chừng; nhưng với người cũ, đó chỉ là “tiếng ồn quen thuộc”. Tai nạn xảy ra ngay trong khoảnh khắc mất tập trung đó.

Sự bình thường hóa các rủi ro

Nguyên nhân thứ hai và nguy hiểm nhất là sự “lờn” quy trình. Người lao động lâu năm thường có suy nghĩ: “Tôi đã làm thế này 10 năm nay có sao đâu”.

Họ bắt đầu tự cho phép mình bỏ qua các bước an toàn nhỏ nhặt: không đeo kính bảo hộ vì “chỉ mài một chút”, không ngắt cầu dao vì “sửa nhanh ấy mà”. Trong thuật ngữ chuyên ngành, đây gọi là “Bình thường hóa sự sai lệch” (Normalization of Deviance). Khi hành vi vi phạm an toàn diễn ra nhiều lần mà không có hậu quả, người lao động tin rằng hành vi đó là an toàn. Cho đến khi xác suất rủi ro tìm đến, hậu quả thường rất khốc liệt.

Tự tin thái quá vào kinh nghiệm

Kinh nghiệm là tài sản quý giá, nhưng trong an toàn lao động, sự tự tin thái quá là “kẻ thù”. Người “quen việc” thường tin rằng kỹ năng của họ đủ để xử lý các tình huống bất ngờ, nên họ coi nhẹ các thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE). Họ quên mất rằng, máy móc và các yếu tố vật lý không biết nể nang kinh nghiệm của ai cả. Một giây sơ sẩy của người thợ lành nghề cũng trả giá đắt như người mới vào nghề.

Lời kết

Tai nạn lao động không phân biệt “lính mới” hay “lão làng”. Kinh nghiệm làm việc nên được dùng để nhận diện rủi ro tốt hơn, chứ không phải để bỏ qua các quy tắc an toàn. Để bảo vệ chính mình, người lao động dù lành nghề đến đâu cũng cần giữ tâm thế “như ngày đầu tiên” – luôn tuân thủ quy trình và không bao giờ thỏa hiệp với sự an toàn. Bởi lẽ, trong an toàn lao động, không có chỗ cho từ “giá như”.

Bài viết liên quan